Γιώργος Κατρούγκαλος:Το Συμβούλιο της Ευρώπης, η πανδημία, η Δημοκρατία και τα Δικαιώματα

Άρθρο του Γιώργου Κατρούγκαλου

Το Συμβούλιο της Ευρώπης αποτελεί τον αντιπροσωπευτικότερο διεθνή οργανισμό στην ήπειρο μας. Δεν πρέπει να συγχέεται με την Ευρωπαϊκή Ένωση, σε σχέση με την οποία έχει ευρύτερη σύνθεση και άλλες αρμοδιότητες. Ο κύριος σκοπός του είναι η προώθηση και η επίβλεψη της εφαρμογής των θεμελιωδών δικαιωμάτων, της δημοκρατίας και των αρχών του κράτους δικαίου στην Ευρώπη. Συγκεντρώνει στους κόλπους του 47 κράτη, δηλαδή σχεδόν όλες τις χώρες της ηπείρου, συμπεριλαμβανομένων όλων των κρατών της ΕΕ, την Ελβετία, την Τουρκία και πολλές δημοκρατίες της πάλαι ποτέ Σοβιετικής Ένωσης. Στο πλαίσιο των σκοπών του ψηφίζει αποφάσεις και ψηφίσματα, που έχουν κυρίως συμβουλευτικό περιεχόμενο, αλλά καταρτίζει επίσης και Διεθνείς Συμβάσεις, που είναι δεσμευτικές για τα κράτη μέλη.

Τα βασικά πολιτικά του όργανα είναι η κοινοβουλευτική συνέλευση, στην οποία συμμετέχουν βουλευτές από όλα τα κράτη μέλη και η σύνοδος των υπουργών, η οποία είναι το κυρίως αποφασιστικό όργανο. Μη πολιτικός θεσμός του Συμβουλίου είναι το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, που επιβλέπει την σημαντικότερη σύμβαση του, την Ευρωπαΐκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ). Άλλος δικαιοδοτικός θεσμός είναι η Ευρωπαΐκή Επιτροπή Κοινωνικών Δικαιωμάτων, η οποία επιβλέπει την εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη, που προστατεύει τα κοινωνικά δικαιώματα. (Σημειωτέον ότι ο αναθεωρημένος Ευρωπαϊκός Κοινωνικός Χάρτης κυρώθηκε επί Κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, μια εικοσαετία μετά από την θέσπιση του.)

Ιστορικός υπήρξε ο ρόλος του Συμβουλίου κατά την διάρκεια της δικτατορίας των συνταγματαρχών. Λίγους μήνες μετά το πραξικόπημα, οι κυβερνήσεις της Δανίας, Νορβηγίας και Σουηδίας υπέβαλαν προσφυγές κατηγορώντας την χούντα για παραβίαση πολλών άρθρων της ΕΣΔΑ. Στις 31 Ιανουαρίου 1968 η Συνέλευση αποφάσισε, με 66 ψήφους έναντι μιας και τριών αποχών, ότι εάν δεν αποκατασταθεί η δημοκρατία με διενέργεια ελεύθερων εκλογών μέχρι το τέλος του χρόνου, η χώρα θα αποπεμπόταν από τον Οργανισμό. Πέραν του θέματος της Δημοκρατίας, η Υποεπιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων τεκμηρίωσε τις κατηγορίες περί βασανιστηρίων. Στις 12 Δεκεμβρίου 1968, ενώ η Επιτροπή Υπουργών συνεδρίαζε υπό την προεδρία του Αλντο Μόρο και ήταν βέβαιη πλέον η αποβολή της χούντας, αυτή αποφάσισε να αποχωρήσει από μόνη της.

Η Κοινοβουλευτική Συνέλευση συνεδριάζει σε Ολομέλεια, αλλά και σε επιτροπές οι οποίες προετοιμάζουν το έργο της τελευταίας. Οι δύο σημαντικότερες επιτροπές είναι η Πολιτική και η Νομική. Και τούτο γιατί το έργο του Συμβουλίου έχει αυτή την διπλή διάσταση, την νομική, της προστασίας θεμελιωδών δικαιωμάτων και αρχών του κράτους δικαίου, αλλά και την πολιτική, την προστασία της Δημοκρατίας. Πολλές φορές οι δύο διαστάσεις δεν είναι εύκολο να διαφοροποιηθούν, όπως στην περίοδο της πανδημίας, οπότε οι κίνδυνοι για την δημοκρατία, τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα διαπλέκονται. Στο πλαίσιο αυτό, πρόσφατα ψηφίστηκε από την Ολομέλεια με μεγάλη πλειοψηφία (115 υπέρ, 2 κατά), παρουσία του Γ. Διευθυντή του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO) Dr Tedros Adhanom Ghebreyesus, ψήφισμα για τον εμβολιασμό κατά του ιού Covid-19 με τίτλο: «Εμβόλια Covid-19: ηθικά, νομικά και πρακτικά ζητήματα».

Η Συνέλευση υιοθέτησε, επίσης με μεγάλη πλειοψηφία (72 υπέρ-16 κατά, 27 αποχές) τροπολογία της Ομάδας της Ευρωπαϊκής Αριστεράς, μετά από πρόταση μου, η οποία ζητά από το Συμβούλιο της Ευρώπης να υιοθετήσει τη λογική της πρότασης του Αλέξη Τσίπρα, ούτως ωστε «οι αρχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τα κράτη να ξεπεράσουν τα εμπόδια και τους περιορισμούς πνευματικής ιδιοκτησίας από τις πατέντες των εμβολίων, προκειμένου να εξασφαλιστεί η γενικευμένη παραγωγή και διανομή των εμβολίων σε όλες τις χώρες και όλους τους πολίτες.» [παράγραφος 7.1.7]

Αποδέχθηκε με επίσης μεγάλη πλειοψηφία (99 υπέρ-10 κατά, 15 αποχές) την πρόταση να απορριφθεί κάθε ιδέα για μη αποκλειστικά ιατρική χρήση του πιστοποιητικού εμβολιασμού, όπως προτείνει ο κ. Μητσοτάκης [7.5.2 στο Ψήφισμα], βάσει του εξής σκεπτικού: «Τα πιστοποιητικά εμβολιασμού δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ως «διαβατήριο εμβολιασμού» (στα σύνορα, στις αεροπορικές πτήσεις ή για πρόσβαση σε υπηρεσίες). Τέτοια χρήση θα ήταν αντιεπιστημονική, ελλείψει δεδομένων σχετικά με την αποτελεσματικότητα των εμβολίων ως προς τη μεταδοτικότητα, τη διάρκεια οποιασδήποτε αποκτηθείσας ανοσίας, καθώς και το ποσοστό «αποτυχίας» παραγωγής ανοσίας λόγω νέων μεταλλάξεων, ιικού φορτίου και καθυστερημένων δεύτερων δόσεων . Παρόμοια χρήση θα δημιουργούσε επίσης προβλήματα απορρήτου και, λαμβάνοντας υπόψη την περιορισμένη διαθεσιμότητα των εμβολίων, μπορεί να διαιωνίσει και να ενισχύσει τις πρακτικές αποκλεισμού και διακρίσεων.»

Η πολιτική επιτροπή έχει δύο υποεπιτροπές: την Υποεπιτροπή για τις εξωτερικές υποθέσεις, τις σχέσεις δηλαδή του Συμβουλίου της Ευρώπης με μη ευρωπαϊκά κράτη, όπως οι ΗΠΑ και η Κίνα και την Υποεπιτροπή για την Μέση Ανατολή και τον αραβικό κόσμο. Εκλέχθηκα ομόφωνα Πρόεδρος της τελευταίας την προηγούμενη εβδομάδα. Το έργο της είναι ιδιαίτερα σημαντικό, ενόψει των εξελίξεων στην περιοχή μας από την Λιβύη έως την Συρία και την Υεμένη, αλλά και τα εθνικά μας θέματα. Όπως δήλωσα αμέσως μετά την εκλογή μου, θα κάνω ό,τι μπορώ ώστε η Υποεπιτροπή να προωθήσει τα ιδανικά της ειρήνης, του σεβασμού του διεθνούς δικαίου κ των δικαιωμάτων των λαών, στο πλαίσιο των αρχών του Συμβουλίου της Ευρώπης.

Γιώργος Κατρούγκαλος

Καθηγητής Δημοσίου Δικαίου

Τομεάρχης Εξωτερικών του ΣΥΡΙΖΑ