Χαρά Μπάζιου: Μαθαίνω τα δένδρα και τα φυτά της πόλης μου, Φλαμουριά η ευωδιαστή

Γράφει η Χαρά Μπάζιου

Η Φλαμουριά (Tilia sp) γνωστή και με τα ονόματα Φιλύρα ή Τιλιά. Είναι ένα αιωνόβιο φυλλοβόλο δένδρο με πυκνή, συμμετρική κόμη και μεγάλο τελικό μέγεθος. Ανάλογα με το είδος – υπάρχουν πάνω από τριάντα διαφορετικά – μπορεί να φτάσει σε ύψος τα 40 μέτρα.
Ο κορμός της είναι ίσιος και τα κλαδιά υποδιαιρούνται σε πολυάριθμες διακλαδώσεις, οι οποίες <<γεμίζουν>> με μεγάλα φύλλα. Τα φύλλα έχουν σχήμα καρδιάς και πριονωτές παρυφές. Η άνω επιφάνεια τους είναι πράσινη και η κάτω αργυρόχρωμη χνουδωτή.
Ανθοφορεί με πολλά, μικρά, κίτρινα και πολύ αρωματικά άνθη, που αποτελούν το γνωστό σε όλους μας τίλιο. Το αφέψημα της έχει φαρμακευτική δράση και πολλές ευεργετικές ιδιότητες. Θεωρείται ηρεμιστικό, χαλαρωτικό, ανακουφιστικό για τους πονοκέφαλους και τα συμπτώματα κρυολογήματος. Δρα επίσης ως αντιπυρετικό, διουρητικό, και ανακουφίζει τα πεπτικά προβλήματα.
Η πλούσια ανθοφορία της φλαμουριάς προσελκύει τις μέλισσες και το μέλι που παράγεται θεωρείται από τα καλύτερα παγκοσμίως. Είναι ανοιχτόχρωμο με θαυμάσιο άρωμα και εξαιρετική γεύση.
Το δένδρο είναι πολύ γνωστό από την αρχαιότητα. Σύμφωνα με έναν μύθο, η Φιλύρα ήταν νύμφη της Ελληνικής μυθολογίας, μητέρα του σοφού Κένταυρου Χείρωνα. Τη Φιλύρα, ερωτεύτηκε ο Θεός Κρόνος ο οποίος προκειμένου να διαφύγει της προσοχής της συζύγου του Ρέας, μεταμορφώθηκε σε άλογο. Από την Φιλύρα και τον Κρόνο γεννήθηκε ο κένταυρος Χείρων, μισός άνθρωπος και μισός άλογο. Για να απαλύνει την ντροπή και την απελπισία που ένιωθε η νύμφη, ο Κρόνος την μεταμόρφωσε στο ομώνυμο δένδρο.


Σύμφωνα με άλλο μύθο, η φλαμουριά συνδέεται με τον Φιλήμων και την Βαυκίδα .Ένα ζευγάρι φτωχών ηλικιωμένων συζύγων που ο Δίας ήθελε να ανταμείψει για την φιλοξενία που του πρόσφεραν, ενώ ήταν μεταμφιεσμένος σε κοινό θνητό. Ο Δίας αντάμειψε λοιπόν την καλοσύνη των δυο φτωχών συζύγων με το να μεταμορφώσει την φτωχική τους καλύβα σε μεγαλοπρεπή ναό και τους ίδιους όταν πέθαναν σε δένδρα. Τον Φιλήμονα σε Δρυ και την Βαυκίδα σε Φιλύρα. Σύμφωνα με τον μύθο τα κλαδιά των δυο δένδρων ενώθηκαν και παρέμειναν αχώριστα.
Η φιλύρα ή φλαμουριά για τους αρχαίους Έλληνες ήταν σύμβολο της συζυγικής αγάπης, της απλότητας, της αθωότητας και της καλοσύνης.
Λόγω του αρώματος των ανθέων της θεωρούνταν το ιερό δένδρο της θεάς Αφροδίτης.
Είναι επίσης και το εθνικό δένδρο πολλών σλαβικών χωρών. Παλιά θεωρούνταν ιερό. Η σλαβική μυθολογία είναι γεμάτη από ιστορίες που αναφέρονται στις φλαμουριές. Ειδικά στην Πολωνία τα ονόματα πολλών χωριών και πόλεων έχουν το συνθετικό lipa (έτσι ονομάζεται η φλαμουριά στις σλαβικές γλώσσες). Το δένδρο θεωρείται επίσης ένα από τα σύμβολα της Σλοβακίας.
Αλλά και για την Γερμανία είναι ένα δένδρο υψηλού συμβολισμού. Οι Γερμανικές προ-χριστιανικές κοινότητες μαζεύονταν κάτω από μεγάλες φλαμουριές όχι μόνο για να γιορτάσουν και να χορέψουν αλλά και για να λάβουν σημαντικές αποφάσεις σε δικαστικά θέματα. Υπήρχε η πεποίθηση ότι λόγω της φλαμουριάς οι αποφάσεις που λαμβάνονταν ήταν οι ορθές.


Στη Γερμανική λαογραφία θεωρείται το δένδρο των εραστών. Το διάσημο γερμανικό μεσαιωνικό ρομαντικό ποίημα «Υπό τας φιλύρας» περιγράφει τις συναντήσεις μεταξύ μιας υπηρέτριας και ενός ιππότη κάτω από μια φλαμουριά.
Ο πιο διάσημος δρόμος στο Βερολίνο ονομάζεται “Unter den Linden” ή «κάτω από τις φιλύρες» και πήρε το όνομά του από τα δένδρα που είναι φυτεμένα κατά μήκος της λεωφόρου που οδηγεί στην Πύλη του Βραδεμβούργου.
Το ξύλο της φλαμουριάς είναι ελαφρύ, ελαστικό, αρκετά μαλακό αλλά ταυτόχρονα ανθεκτικό στο σκίσιμο. Δουλεύεται, σκαλίζεται και χρωματίζεται εύκολα.
Μερικές από τις πρώτες χρήσεις του ξύλου της φλαμουριάς ήταν η κατασκευή όπλων όπως τόξα και ασπίδες αλλά και ένα σκληρό ινώδες υλικό, το οποίο προέρχονταν από το εσωτερικό του φλοιού και χρησιμοποιούνταν για την κατασκευή σκοινιών και ρούχων. Ξεφλουδίζοντας τον φλοιό και εμποτίζοντάς τον σε νερό για ένα μήνα, οι εσωτερικές ίνες μπορούσαν να διαχωριστούν και να υφανθούν. Πρόσφατες ανασκαφές στην Βρετανία έδειξαν ότι οι ίνες από φλαμουριά χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή ρουχισμού κατά την διάρκεια της εποχής του Χαλκού.
Ήταν δημοφιλές ξύλο στους γλύπτες κατά τον Μεσαίωνα, ενώ χρησιμοποιούνταν συχνά και για την κατασκευή, τσόκαρων, κυψελών μελισσών, ρολογιών κλπ.
Η ευκολία επεξεργασίας του και οι καλές ακουστικές του ιδιότητες το καθιστούν δημοφιλές για την κατασκευή μουσικών οργάνων όπως είναι οι ηλεκτρικές κιθάρες, τα τύμπανα κρουστών κλπ.
Η φλαμουριά έχει ιδιαίτερη αξία στην αρχιτεκτονική τοπίου.
Χρησιμοποιείται σε μεμονωμένες φυτεύσεις αλλά και σε συστάδες σε πάρκα, πλατείες και δενδροστοιχίες τόσο για το στιβαρό της σχήμα, όσο και για το χαρακτηριστικό άρωμα την περίοδο της ανθοφορίας.

Η Χαρά Μπάζιου είναι M.Sc Γεωπόνος, απόφοιτος του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, κάτοχος Μεταπτυχιακού Τίτλου στην Διαχείριση Περιβάλλοντος, συγγραφέας του βιβλίου «Μηχανήματα και Εργαλεία Φυτοτεχνικών Έργων» το οποίο διδάσκεται στα Τεχνικά Επαγγελματικά Λύκεια/Επαγγελματικές Σχολές .

Διατέλεσε επί 20 έτη στέλεχος της Κεντρικής Υπηρεσίας του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και από το καλοκαίρι του 2019 εργάζεται στο Τμήμα Πρασίνου του Δήμου Κηφισιάς.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
1. Σεραφείμ Κ. Τσίτσα, 2003. Τ’ αγριόδεντρα του βουνού και του λόγγου
2. Γεώργιος Κοράκης, 2015. Δασική Βοτανική – Αυτοφυή Δέντρα και Θάμνοι της Ελλάδας
3. https://el.wikipedia.org/wiki/ Νύμφη Φιλύρα
4. https://en.wikipedia.org/wiki/Lime_tree_in_culture
5. Ţenche-Constantinescu Alina-Maria, Varan Claudia, Borlea Fl., Madoşa E., Szekely G. 2015. The symbolism of the linden tree. JOURNAL of Horticulture, Forestry and Biotechnology

Facebook Comments