Σωτήρης Γλυκοφρίδης: Άγιος Βαλεντίνος και Πρώτος Διόνυσος

Άρθρο του Σωτήρη Γλυκοφρύδη

Ποιος είναι ο Βαλεντίνος, την ημέρα του οποίου στέλνουν καρδιές οι ερωτευμένοι; Είναι μια σύλληψη του πάπα Γελάσιου Α΄ για να αντικαταστήσει με ένα χριστιανό άγιο τα Λουπερκάλια, τη γιορτή της παντρειάς και αρχικού οργασμού της φύσης.

Πιο λίγοι ακόμη ξέρουν πως τα Λουπερκάλια, η τοτεμική γιορτή της παντρειάς της φύσης έχει καταγωγή από το όρος Λύκαιο της Αρκαδίας. Εκεί γεννήθηκε ο πρώτος Διόνυσος, ο άγριος Απόλλων, η αρχέγονη μορφή του Πάνα, που εισήχθη κάπου 60 χρόνια πριν τον Τρωικό πόλεμο στην Κάτω Ιταλία, από τον εποικιστή Εύανδρο, απόγονο του πρώτου βασιλιά των Αρκάδων, Λυκάονα. Ο Εύανδρος εγκαταστάσθηκε στο Λάτιο, τη σημερινή Ρώμη, σε ένα λόφο της, ο οποίος προς τιμή του παππού του, Πάλλαντα, ονομάστηκε Παλα(ν)τίνος λόφος. Εκεί μεταλαμπαδεύτηκε και η γιορτή του καλέσματος της ψυχής του Λύκου και του τράγου της Αρκαδίας, που συμβόλιζαν τη δύναμη και την αναπαραγωγική ικανότητα, αντίστοιχα, προς τη μεριά του Λύκου όμως η κατεύθυνσή της ονοματοθεσίας της, που καλέστηκε Loupus (λύκος) και calia (κάλεσμα).

Επομένως μιλάμε για γιορτή γνήσια Αρκαδική, των πρώτων αυτόχθονων κατοίκων της Ελλάδος, κατά τον Παυσανία, των Αρκάδων. Η γιορτή αυτή παράλληλα εισήχθη και στη Λυκαωνία ή Λυκαιδαίμονα Σπάρτη. Μέλαινας ζωμός (τροφή λύκεια) και άκοπο γενάκι (τραγίσιο πρότυπο), αποτελούν τοτεμικά σύμβολα της Αρκαδίας που εισήχθησαν στην προ του Λυκούργου (αυτός που φτιάχνει λύκους) εποχή ή της μυθικής μορφής του ως πρότυπο, τη Λακεδαιμονία (το δωρικό α προφερόταν ως ¨ι ¨.)

Τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες, όταν ο χριστιανισμός αρχίζει να εγκαθίσταται ως νέα θρησκεία στην Ιταλία, κατέστη απαραίτητο η εορτή αυτή να αντικατασταθεί με μια πιο ¨ανθρώπινη¨. Όπως τα Χριστούγεννα, ο προπομπός των Λουπερκαλίων, τα Σατουρνάλια, έγιναν ημέρα γέννησης της νέας εποχής, η επωδός της τα Λουπερκάλια μεταβλήθηκσν σε Αγίου Βαλεντίνου. Ο Πάπας Γελάσιος βρήκε 3 Βαλεντίνους, ονόματα που παρέπεμπαν σε κάτι ισχυρό (Valens – βαλές = κυρίαρχος) και έκανε μια σύνθεση, όπου τόσο ο Χριστιανισμός όσο και η εμπορευματοποίηση της ανάγκης τη μετέτρεψαν σε γιορτή ¨καρδιάς¨. Γιορτή ερωτευμένων.

Σήμερα, 3.300 χρόνια περίπου μετά τον Εύανδρο, γιορτάζουμε τον πρώτο Διόνυσο πλέον ως Βαλεντίνο. Γιορτή ανιμιστική, γιορτή θανάτου και ανάστασης, γιορτή ψυχής, βουκολική, γιορτή βαθιάς προσμονής αλλά και αγάπης, που συστήνεται με ένα πίνακα του Πουσσέν όπου ο άνθρωπος αντικρίζει ένα τάφο, του Πρώτου Ανθρώπου της Χρυσής Εποχής, που τώρα πια δεν ζει, και καλείται ¨Φύση¨. Άγιε Βαλεντίνε, και πρώτε Διόνυσε, την καρδιά μας σου στέλνουμε, όλοι εμείς που η ψυχή μας βρίσκεται στις νεράιδες και τις λίμνες με το αθάνατο νερό, στα βουνά της Αρκαδίας. Άγιε Βαλεντίνε, και πρώτε Διόνυσε, πραγματικά σε αγαπάμε.

Σωτ. Γλυκοφρύδης

Αθήνα, 13/02/2021

Εικόνες

Με τα Λουπερκάλια στη Ρώμη (14 Φεβρουαρίου) άνοιγε η μεταμόρφωση, το σημερινό Τριώδιο.

ΕΤ IN ARCADIA EGO – Ανήκω στην Αρκαδία”. Έργο του Nicolas Poussin.

Ο τίτλος γράφεται στον τάφο. Συμβολίζει τη χαμένη ειδυλλιακή βουκολική ψυχή.

ET IN ARCADIA EGO – Ομόνυμο έργο του Τziovanni Barbieri (Guercino)

που κάτω από το κρανίο είναι χαραγμένες αυτές οι λέξεις.

H υποτιθέμενη κάρα του Αγίου Βαλεντίνου στη Ρώμη.

Υπάρχουν πολλές διάσπαρτες του υποτιθέμενου Αγίου

Ο θρίαμβος του θεού Παν” . Έργο του Poussin

που ανήκει και αυτό στον Αρκαδικό κύκλο.

Σύμβολο της καρδιάς που χάνεται. Είναι η δική μας καρδιά,

από τον εξαναγκασμό της σκοπιμότητας που ο πολιτισμός προσφέρει.

Facebook Comments