Διαταραχές αναπνοής κατά τον ύπνο

Ο όρος διαταραχή της αναπνοής κατά τον ύπνο αναφέρεται σε ευρύ φάσμα ασθενειών που οδηγούν σε παθολογική αναπνοή κατά τον ύπνο. Η πιο συνηθισμένη μορφή είναι η υπνική άπνοια. Άπνοια σημαίνει προσωρινή παύση της αναπνοής.

Αν και υπάρχουν και άλλοι τύποι άπνοιας, ο όρος υπνική άπνοια αναφέρεται συνήθως στο Σύνδρομο Αποφρακτικής Άπνοιας του Ύπνου (ΣΑΑΥ), στο οποίο το άτομο δεν μπορεί στιγμιαία να αναπνεύσει λόγω προσωρινής απόφραξης του αεραγωγού στο φάρυγγα. Σε ασθενείς με ΣΑΑΥ αυτό μπορεί να συμβεί πολλές εκατοντάδες φορές κατά τη διάρκεια ενός νυκτερινού ύπνου. Πιο κάτω ακολουθούν χρήσιμες πληροφορίες για τη συνηθέστερη μορφή απνοιών στον ύπνο που είναι το ΣΑΥΥ. 

Σύνδρομο αποφρακτικής άπνοιας κατά τον ύπνο (ΣΑΥΥ)

• Είναι η προσωρινή διακοπή – παύση της αναπνοής στη διάρκεια του ύπνου για περισσότερα από 10 δευτερόλεπτα. Η πλήρης παύση λέγεται άπνοια και η μερική υπόπνοια.
• Οφείλονται στην χαλάρωση των μυών του φάρυγγα, της μαλθακής υπερώας, της σταφυλής, της γλώσσας και της αμυγδαλής με αποτέλεσμα την σύμπτωση τους και έτσι την στένωση – απόφραξη του αεραγωγού.
• Οι άπνοιες/υπόπνοιες δεν επιτρέπουν την παροχή οξυγόνου στους πνεύμονες και στη συνέχεια στον οργανισμό με αποτέλεσμα ο εγκέφαλος να ξυπνά εν μέρει ώστε να ξαναξεκινά η αναπνοή, κάτι που συμβαίνει πολλές φορές κάθε βράδυ κατά τον ύπνο με αποτέλεσμα την κακή ποιότητα ύπνου αλλά και την ανάπτυξη υπνηλίας κατά την διάρκεια της ημέρας.
• Επιπλέον μπορεί να αναπτυχθούν αίσθημα κόπωσης, ελαφρά απώλεια μνήμης, δυσκολία συγκέντρωσης, εξασθενημένη επίδοση στην εργασία ή στο σχολείο, πονοκέφαλοι και/ή τάση για εμετό το πρωί, καούρα στο στομάχι και κατάθλιψη.
• Χαρακτηριστικά στοιχεία κατά τον ύπνο είναι το ροχαλητό λόγω της στένωσης του αεραγωγού, το ξύπνημα με αίσθημα πνιγμού, η αυπνία, η ενούρηση, η εφίδρωση και η ελαττωμένη σεξουαλική επιθυμία ή ανικανότητα
• Το ΣΑΑΥ αποτελεί κοινή νόσο, που υποδιαγιγνώσκεται αλλά είναι αντιμετωπίσιμη.
• Σε ανεπτυγμένες χώρες, η υπνική άπνοια έχει αναφερθεί ότι επηρεάζει το 3 με 7% των ανδρών μέσης ηλικίας και το 2-5% των γυναικών.
• Φαίνεται ότι στο γενικό πληθυσμό για κάθε διαγνωσμένο ασθενή αντιστοιχούν άλλοι 4 μη-διαγνωσμένοι (ΗΠΑ).
• Τα άτομα με μη-θεραπευμένη υπνική άπνοια έχουν 1,2 έως 2 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο τροχαίου ατυχήματος.
• Μέτρια ή σοβαρή παχυσαρκία εντοπίζεται στο 60 με 90% των ατόμων με ΣΑΑΥ (δείκτης βάρους σώματος > 30 kg/m²)
• Η προ-διάγνωση της υπνικής άπνοιας σχετίζεται με κατά κεφαλήν κόστος υγειονομικής περίθαλψης μεταξύ 50% και 100% μεγαλύτερο σε σύγκριση με το γενικό πληθυσμό.
• Το κάπνισμα και το αλκοόλ έχουν συσχετιστεί με υψηλότερη συχνότητα ροχαλητού και ΣΑΥΥ.
• Η διάγνωση του ΣΑΑΥ γίνεται με την πολυκαταγραφική μελέτη ύπνου (καταγραφή σωματικών μετρήσεων κατά τον ύπνο). Συνήθως πραγματοποιείται σε εργαστήριο ύπνου, και παρέχει όλες τις πληροφορίες για παράγοντες όπως η διάρκεια και η ποιότητα του ύπνου, η αναπνοή, το ραχαλητό, η παλμική οξυμετρία, η θέση του σώματος και ο καρδιακός ρυθμός.
• Οι συνέπειες του ΣΑΥΥ αφορούν τον κίνδυνο ανάπτυξης υπέρτασης, εμφράγματος, καρδιακής ανακοπής, αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου κλπ λόγω του χαμηλού οξυγόνου στο αίμα κατά τη διάρκεια επαναλαμβανόμενων και παρατεταμένων επεισοδίων άπνοιας.
• Η αντιμετώπιση περιλαμβάνει κυρίως την απώλεια και διατήρηση φυσιολογικού σωματικού βάρους, τη διακοπή του καπνίσματος, την αποφυγή αλκοόλ ειδικά (μαζί με φαγητό) πριν την ώρα του ύπνου, ύπνο στο πλάι (όχι ανάσκελα) και την αποφυγή υπναγωγών φαρμάκων. Αυτά τα μέτρα πρέπει να εφαρμόζονται σε όλες τις περιπτώσεις αλλά είναι αποτελεσματικά από μόνα τους σε ήπιες περιπτώσεις.
• Σε περιπτώσεις ανατομικών διαταραχών (σκολίωση ρινικού διαφράγματος, μεγάλη σταφυλή, μεγάλες αμυγδαλές, στένωση φάρυγγα) μπορεί να απαιτηθεί η χειρουργική παρέμβαση (π.χ. πλαστική του φάρυγγα) από εξειδικευμένο ιατρό όπως είναι οι ωτορινολαρυγγολόγοι (ΩΡΛ)
• Σε μέτριες και σοβαρές μορφές του ΣΑΥΥ θα απαιτηθεί και η χρησιμοποίηση μάσκας συνεχούς θετικής πίεσης αεραγωγών (CPAP) κατά τη διάρκεια του ύπνου, ώστε να μην επιτρέπει τη σύγκλιση του ανώτερου αεραγωγού και έτσι να μην διακόπτεται η διαδικασία της αναπνοής και η οξυγόνωση του οργανισμού. Η μέθοδος αυτή είναι η πιο αποτελεσματική.
• Σε μερικές περιπτώσεις ήπιου ή μέτριου ΣΑΥΥ μπορούν να χρησιμοποιηθούν ενδοστοματικές συσκευές που βοηθούν στη διεύρυνση των αεραγωγών και κατασκευάζονται στο μέγεθος του στόματός από ειδικό οδοντίατρο. Η θεραπεία αυτή δεν είναι τόσο αποτελεσματική όσο η CPAP, αλλά συνήθως είναι πιο υποφερτή.
• Η αϋπνία αντιμετωπίζεται είτε φαρμακευτικά είτε με γνωσιακή ψυχοθεραπεία. Η ανώμαλη κινητικότητα, η ναρκοληψία ή οι νυχτερινές μυοκλονίες  μπορεί να βοηθηθούν από φαρμακευτική θεραπεία.
• Το ΣΑΑΥ αποτελεί κοινή διαταραχή που μπορεί να έχει σοβαρό αντίκτυπο στην υγεία σας και την ποιότητα της ζωής σας. Ωστόσο, η νόσος θεραπεύεται εύκολα και οι περισσότεροι ασθενείς θα παρουσιάσουν σημαντική βελτίωση στην ποιότητα της ζωής τους.
• Απαιτείται μεγαλύτερη ενημέρωση του κοινού για τη νόσο και τις συνέπειες της εφόσον δεν αντιμετωπιστεί.
• Είναι επίσης πολύ σημαντικό να αναγνωριστεί από τις επίσημες αρχές ενός κράτους και ιδιαίτερα των τομέων υγείας και μεταφορών η επίδραση της υπνηλίας λόγω ΣΑΥΥ στην οδήγηση ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος τροχαίων ατυχημάτων τόσο για τους πάσχοντες αλλά και το ευρύτερο κοινό.

Για επιπλέον πληροφορίες και συνάντηση με τον ειδικό

Εθνικό & Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Τμήμα Νοσηλευτικής, Μονάδα Μελέτης Ύπνου, Γ.Ο.Ν.Κ Άγιοι Ανάργυροι, 14561, Νέα Κηφισιά, τηλ: 210.3501171-172

Υπεύθυνος: Καθηγητής Εντατικολογίας και Πνευμονολογίας, Παύλος Μ. Μυριανθέας