Χαρά Μπάζιου: Μαθαίνω τα δένδρα και τα φυτά της πόλης μου, Πλάτανος ο μεγαλοπρεπής

Γράφει η Χαρά Μπάζιου

Η Πλάτανος ήταν κόρη του θεού Ποσειδώνα και αδερφή των Αλωάδων, δυο πελώριων γιγάντων. Αγαπούσε πολύ τα αδέρφια της και όταν εκείνα πέθαναν νέα –σαν αποτέλεσμα της αλαζονείας τους απέναντι στους θεούς του Ολύμπου- μεταμορφώθηκε λόγω της θλίψης της σε δένδρο. Από τον πατέρα της Ποσειδώνα, θεό των υδάτων, κληρονόμησε την αγάπη της για το νερό και από τα αδέρφια της το γιγάντιο ανάστημα. Αυτή είναι μια μικρή αναφορά για τον πλάτανο στην ελληνική μυθολογία.

Η ονομασία πλάτανος προέρχεται από την λέξη «πλατύς» και αναφέρεται στα πλατιά του φύλλα.

Δεν χρειάζεται να αναφερθούμε στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του δένδρου. Ο πλάτανος μαζί με την ελιά είναι τα πιο αναγνωρίσιμα δένδρα στην Ελλάδα.

Η πόλη της Κηφισιάς είναι γνωστή για τα πλατάνια της που αποτελούν σήμα κατατεθέν της.

Ιστορικός θεωρείται ο τεράστιος πλάτανος που υπήρχε μέχρι το 1956 στην ομώνυμη πλατεία.

Το είδος του πλατάνου που απαντάται στην Ελλάδα ονομάζεται Ανατολικός Πλάτανος (Platanus orientalis) και είναι ένα μακρόβιο μεγάλων διαστάσεων φυλλοβόλο δένδρο. Το ύψος του μπορεί να φτάσει τα 30-35 μέτρα. Η κόμη του είναι πλατιά με κλαδιά που τείνουν να προσανατολίζονται οριζόντια προσφέροντας απλόχερα την σκιά τους σε μεγάλη έκταση.

Ο κορμός του έχει τους πιο φαρδείς ετήσιους κύκλους. Φθάνουν τα 2 με 3 εκατοστά ο καθένας. Τόσο δηλαδή αυξάνει ο κορμός του σε διάμετρο κάθε χρόνο. Για να αποκτήσει το ίδιο πάχος το πουρνάρι χρειάζεται μισό αιώνα.

Ο φλοιός του κορμού αποσπάται εύκολα σε «λέπια» δημιουργώντας έτσι μια χαρακτηριστική φολιδωτή εμφάνιση. Αυτό οφείλεται στην έλλειψη ελαστικότητας του φλοιού, ο οποίος καθώς μεγαλώνει ο κορμός, δεν μπορεί να προσαρμοστεί και αναγκαστικά αποχωρίζεται από αυτόν.

Το ξύλο του πλατάνου δεν είναι κατάλληλο για την κατασκευή επίπλων εξωτερικού χώρου. Χρησιμοποιείται ωστόσο για έπιπλα εσωτερικού χώρου λόγω του «δαντελωτού» μοτίβου του. Στο παρελθόν είχε χρησιμοποιηθεί ευρέως για πάγκους κρεοπωλείων και κουρείων.

Τα φύλλα και ο φλοιός του πλατάνου έχουν φαρμακευτικές ιδιότητας ενώ από τις ρίζες και τα κλαδιά του παρασκευάζεται βαφή υφασμάτων.

Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του πλατάνου είναι η μεγάλη ριζοβλαστική του ικανότητα.

Καινούργια φύτρα και βλαστάρια ξεπετιούνται και δημιουργούν στην ίδια θέση του μητρικού δένδρου νέα δένδρα. Με τον τρόπο αυτό δημιουργείται μια συνέχεια στο δένδρο και έτσι εξηγείται ο θρύλος της μακροβιότητας του και η διαιώνιση μερικών παλιών ιστορικών πλατανιών εκατοντάδες και χιλιάδες χρόνια. Κλασσικό παράδειγμα ο πλάτανος του Ιπποκράτη στην Κω, στην σκιά του οποίου – όπως λέγεται- δίδασκε στους μαθητές του Ιατρική.

Σαν δένδρο είναι στενά συνδεδεμένο με τον πολιτισμό και τις παραδόσεις της χώρας μας. Πολύ γνωστή είναι και η φράση «χαιρέτα μου τον πλάτανο». Τον 18ο αιώνα στους «Αέρηδες» της Πλάκας, μπροστά από ένα κτίριο που λειτουργούσε ως πολύ σκληρή φυλακή υπήρχε ένας πλάτανος. Στα κλαδιά του κρεμούσαν τους καταδικασμένους σε θάνατο. Έτσι όταν κάποιος αποφυλακίζονταν βγαίνοντας από την πύλη της φυλακής κοίταζε προς τα πίσω τα κελιά των πρώην συγκρατούμενων του και φώναζε «χαιρέτα μου τον πλάτανο». Τους ευχόταν με αυτόν τον τρόπο να βγουν και εκείνοι από την φυλακή και να μην δουν ποτέ ξανά τον πλάτανο που συνδεόταν με τον θάνατο.

Είναι το δένδρο που φιλοξενεί τα λιγότερα έντομα, παράσιτα και γενικότερα ζωντανούς οργανισμούς από άλλα δένδρα. Έχει μεγάλη αντοχή στη ρύπανση, στους παγετούς και τις μηχανικές κακώσεις. Όλα αυτά τα χαρακτηριστικά μαζί με την μακροβιότητά του, την σκιά που προσφέρει και τις όμορφες κίτρινες και πορτοκαλί αποχρώσεις που αποκτούν τα φύλλα του δένδρου το φθινόπωρο, το καθιστούν μια συχνή επιλογή από τον άνθρωπο για καλλωπιστική χρήση και για φύτευση σε οικισμούς, πλατείες κλπ.

Η Χαρά Μπάζιου είναι M.Sc Γεωπόνος, απόφοιτος του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, κάτοχος Μεταπτυχιακού Τίτλου στην Διαχείριση Περιβάλλοντος, συγγραφέας του βιβλίου «Μηχανήματα και Εργαλεία Φυτοτεχνικών Έργων» το οποίο διδάσκεται στα Τεχνικά Επαγγελματικά Λύκεια/Επαγγελματικές Σχολές .

Διατέλεσε επί 20 έτη στέλεχος της Κεντρικής Υπηρεσίας του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και από το καλοκαίρι του 2019 εργάζεται στο Τμήμα Πρασίνου του Δήμου Κηφισιάς.

Βιβλιογραφία

  1. Γ. Κοράκης, Δασική Βοτανική – Αυτοφυή δέντρα και θάμνοι της Ελλάδας
  2. Δασικά Χρονικά (τεύχος 9 – 10, Σεπτέμβριος – Οκτώβριος 1978).

  3. Platanus orientalis – information, genetic conservation units and related resources. European Forest Genetic Resources Programme (EUFORGEN)
  4. https://en.wikipedia.org/wiki/Platanus_orientalis

Facebook Comments